Donji tok reke Studenice još jednom je bio predmet detaljnog terenskog istraživanja Instituta za biološka istraživanja „Siniša Stanković“ i Polekola, sa ciljem da se dodatno dokumentuju prirodne vrednosti ovog područja i utvrdi prisustvo značajnih vrsta koje ukazuju na očuvanost rečnog sistema.
Tokom terenskog rada 2. i 3. juna 2026. godine, istraživači su ispitivali zajednice riba metodom elektroribolova i postavljanjem klopki za potočnog raka na više lokaliteta duž Studenice i njenih pritoka Brevine i Kraljske reke.
Istraživanje je sprovedeno u složenim hidrološkim uslovima. Nakon obilnih padavina, vodostaj Studenice bio je povišen, voda zamućena, a tok brz, što je otežalo uzorkovanje. Ipak, i u takvim uslovima potvrđena je izuzetna biološka vrednost ovog prostora.
Tokom istraživanja potočni rak nije registrovan, ali postoje indicije da se njegova populacija i dalje može očekivati u pojedinim pritokama donjeg toka Studenice, zbog čega će dalja istraživanja biti nastavljena.
Posebno značajni rezultati dobijeni su analizom ribljeg sveta. Zabeleženo je prisustvo strogo zaštićene vrste balkanski vijun (Sabanejewia balcanica), kao i potočne pastrmke, potočne mrene, pliske i klena.
Posebnu pažnju privukao je nalaz rečne mrene, zaštićena i komercijalno značajne vrste koja tokom prethodnih istraživanja nije bila registrovana u ovom delu Studenice. Adultni primerci pronađeni su kod mosta, na najuzvodnijoj istraživanoj tački glavnog toka.
Ovaj nalaz pokazuje da Studenica nije izolovan vodotok, već deo šireg ekološkog sistema povezanog sa rekom Ibar, kroz koji se odvijaju prirodne migracije ribljih populacija. Prisustvo mladih jedinki potočne pastrmke u pritoci Brevini dodatno potvrđuje značaj manjih pritoka kao mesta razmnožavanja i odrastanja ove vrste.
Pored ribljeg sveta, istraživanja su potvrdila i prisustvo strogo zaštićenih vrsta vodozemaca i gmizavaca.
Žutotrbi mukač (Bombina variegata) predstavlja vrstu od evropskog konzervacijskog značaja, zaštićenu Direktivom o staništima EU (prilozi II i IV), Bernskom konvencijom (prilog II), kao i kao strogo zaštićenu vrstu u Srbiji. Njegov opstanak zavisi od malih privremenih bara koje koristi za razmnožavanje, što ga čini posebno osetljivim na promene u staništu.
Zabeležen je i kratkonogi gušter (Ablepharus kitaibelii), strogo zaštićena vrsta u Srbiji, zaštićena Direktivom o staništima EU (prilog IV) i Bernskom konvencijom (prilog II), čije prisustvo ukazuje na očuvana, ali veoma osetljiva kopnena mikrostaništa.
Međutim, vrednost Studenice ne ogleda se samo u vrstama koje žive u vodi. Donji tok ove reke predstavlja prostor izuzetne raznovrsnosti staništa od vlažnih priobalnih šuma do kanjonskih stenovitih predela.
Uz samu reku razvijaju se poplavne šume vrba, topola i crne jove, koje predstavljaju važna staništa za brojne vrste ptica, insekata i drugih organizama. Ova staništa zavise od prirodnog ritma reke periodičnog plavljenja i povlačenja vode.
Na padinama iznad reke poplavne šume prelaze u hrastove šume sa cerom, kitnjakom i sladunom, kao i šume belograbića i prirodne sastojine crnog bora. Posebnu vrednost imaju i reliktne biljne vrste poput ruja i divljeg oraha.
Kanjonski deo Studenice dodatno izdvaja specifična geološka podloga – serpentinitske stene, na kojima opstaju biljke prilagođene siromašnim zemljištima bogatim mineralima. Ovakva staništa su retka i omogućavaju razvoj posebnih biljnih zajednica, uključujući crni bor i kleku, kao i brojne vrste paprati i stenoljubivih biljaka.
Studenica je složen sistem u kojem su svi akteri međuzavisni. Održavanje kontinuiteta toka reke, njenih pritoka i prirodne dinamike čitavog sliva predstavlja ključni preduslov za očuvanje biodiverziteta ovog područja.
